ايام محمد مهتدى پسر هارون واثق بالله [ 1 ] فرماندهان اتفاق كردند كه در اولاد خلفا از محمد بن واثق كه مادرش كنيزى بود كه او را « قرب » [ 2 ] مىگفتند ، كسى برتر و خردمندتر نيست و از كسانى بود كه در ايام معتز به بغداد فرستاده شده بودند ، پس وى را فراخواندند و چون رسيد با او بيعت كردند و بر وى اتفاق كلمه حاصل شد و بيعت با او روز سه شنبه سه روز مانده از رجب سال 255 بانجام رسيد و روز پنجشنبه پس از آنكه بيعت وى انجام شده بود ، براى مردم جلوس كرد و در نامه ها از خلع معتز خويش را يادآورى كرد و او را « خلعكننده خويش » ناميد ، و از مهتدى رفتارى نيك و روشهايى ستوده بظهور رسيد و خود براى دادرسى نشست و شخصا بكارها رسيدگى كرد و شكايات و گزارشها را به خط خود توشيح نمود و ( آلات ) لهو و لعب را از ميان برد و دانشمندان را مقدم داشت و چنان بود كه يك روز جامه اى مىپوشيد و روزهاى بسيارى همان را در برداشت و عوضش نمىكرد و صالح و بابكباك بر كار او چيره بودند و صالح احمد بن اسرائيل و عيسى بن ابراهيم بن نوح را از زندان به « باب العامه » آورد و آنقدر بانها زدند كه هر دوشان مردند ، و حسن بن مخلد گريخت و احمد بن مدبر ديگر بار بر خراج مصر گماشته شد و پس از نود روز نامه بابكباك به احمد بن طولون رسيد كه ابن مدبر را از كار بر كنار كند و همچنان محمد بن هلال را بر سر كار آورد و احمد چنان كرد . اهل حمص بر محمد بن اسرائيل شوريدند و او گريزان بيرون رفت و ابن

--> [ 1 ] ل : ص 617 . [ 2 ] تاريخ الخلفا : وردة .